tâm là gì

Bách khoa toàn thư phanh Wikipedia

Bài này nói đến tâm vô Phật học tập, xin xỏ coi thêm thắt những nghĩa không giống của chữ tâm (định hướng)
Chữ Hán tâm thông thường là vấn đề mang lại thư pháp Thiền tông

Tâm (zh. xīn 心, en. mind, ja. shin, rơi. citta, hṛdaya, vijñāna), là một trong thuật ngữ cần thiết của đạo Phật, có tương đối nhiều nghĩa:

Bạn đang xem: tâm là gì

  1. Tâm được coi đồng nghĩa tương quan với Mạt-na (sa. manas, thức, tâm lý, phân biệt) và Thức (sa. vijñāna). Tâm chỉ toàn cỗ sinh hoạt và hiện tượng lạ của tâm trí.
  2. Trong luận A-tì-đạt-ma-câu-xá, tâm được coi như 1 thể riêng không liên quan gì đến nhau, bên trên thể bại toàn cầu hiện tượng lạ xuất hiện nay.
  3. Trong Duy thức tông, tâm sẽ là A-lại-da thức (sa. ālayavijñāna, còn được gọi là Tạng thức), gốc của toàn bộ từng hiện tượng lạ tiềm thức. Theo quan tiền đặc điểm đó, thì toàn cỗ ngoài trái đất này đó là "tâm thanh tịnh". hầu hết ý kiến nhận định rằng tâm này đó là "vô thủy vô minh", vô minh vẹn toàn thủy của Phật tính và là thực bên trên tối thượng của từng hiện tượng lạ nhị vẹn toàn.

Tổng quát lác, người tao rất có thể phân biệt sáu loại tâm:

Xem thêm: 1 tháng 6 là ngày gì

  • Nhục đoàn tâm (zh. 肉團心), trái khoáy tim thịt;
  • Tinh yếu ớt tâm (zh. 精要心), chỉ khuôn tinh tuý cốt tuỷ;
  • Kiên thiệt tâm (zh. 堅實心), chỉ khuôn vô cùng, khuôn Chân như của những Pháp.
Ba loại tâm bên trên được dịch kể từ danh kể từ hṛdaya của Phạn ngữ;
  • Tập khởi tâm (zh. 集起心, citta), là thức loại 8, A-lại-da thức (sa. ālayavijñāna);
  • Tư lượng tâm (zh. 思量心), là thức loại 7, Mạt-na (sa. manas);
  • Duyên lự tâm (zh. 緣慮心), là thức loại sáu, ý thức (sa. manovijñāna).


Tâm vô Phật giáo vẹn toàn thủy bởi đức Phật Thích Ca thuyết là khuôn biết của 6 căn: đôi mắt,tai, mũi, mồm, thân thích và ý thức. Tất cả 6 căn này ăn ý lại được gọi là Tâm ( tâm không tồn tại tâm căn tuy nhiên đơn giản trái khoáy của ý căn.

Phật hội thoại với A-nan về Tâm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Phật kêu A-Nan căn vặn rằng: "Trong giáo pháp tao, ông ngưỡng mộ vật gì tuy nhiên phân phát tâm xuất gia"?
  • A-nan thưa: "Vì thấy Phật đem 32 tướng mạo chất lượng đẹp mắt kỳ lạ thông thường, con cái sinh lòng hâm mộ và phân phát tâm xuất gia".
  • Phật hỏi: "Ông nói: Vì thấy 32 tướng mạo chất lượng của Phật, sinh lòng hâm mộ; vậy ông lấy vật gì giúp thấy, và lấy vật gì nhằm hâm mộ"?
  • A-Nan thưa: "Con lấy đôi mắt giúp thấy và sử dụng tâm hâm mộ".
  • Phật hỏi: "Ông nói: lấy con cái đôi mắt giúp thấy và khuôn tâm hâm mộ, vậy ông đem biết khuôn tâm và con cái đôi mắt ở nơi nào không"?
  • Ông kể từ hồi này cho tới giờ, nhiều kiếp tử sinh luân hồi, cũng vì như thế tâm và mắt! Nếu ông ko biết nó ở nơi nào, thì ko khi nào thu phục được phiền óc và trần lao. Cũng như vị quốc vương vãi, bị giặc cho tới xâm lắc, đem binh dẹp trừ, còn nếu không biết giặc cư trú ở nơi nào thì ko khi nào dẹp được giặc".
  • A-Nan thưa: "Bạch Thế tôn, không chỉ 1 mình con cái hiểu, tuy nhiên toàn bộ bọn chúng sinh cũng đều mang lại con đôi mắt phía trên mặt mũi, còn tâm ở vô thân".
  • Phật hỏi: "Ông ngồi vô giảng đàng này, trước không còn ông thấy khuôn gì? Và vì như thế sao ông thấy được cây cỏ ngoài vườn"?
  • A-Nan thưa: "Bạch thế tôn, con cái ngồi vô giảng đàng, trước thấy Phật nằm trong chư tăng, và nhờ phanh những cửa ngõ, nên con cái coi ra bên ngoài, thấy được cây cỏ, cảnh vật mặt mũi ngoài".
  • Phật hỏi: "Có ai ngồi vô căn nhà, ko thấy những vật vô căn nhà, và lại thấy được cảnh vật bên phía ngoài không"?
  • A-Nan thưa: "Bạch thế tôn, người ngồi vô căn nhà, tuy nhiên ko thấy những vật vô căn nhà, lại thấy cảnh vật bên phía ngoài là không tồn tại lý".
  • Phật nói: "Tâm ông cũng như vậy, nếu như thiệt ở vô thân thích ông, thì trước không còn nó nên thấy tim, gan liền, ruột, phổi hoặc móng tay rời khỏi, tóc nhiều năm, gân gửi, mạch động ở vô, rồi sau bởi phanh đôi mắt, ông mới nhất thấy đặng những cảnh vật bên phía ngoài. Cũng như người ngồi vô giảng đàng này, trước không còn nên thấy Phật nằm trong bọn chúng tăng và những vật vô giảng đàng, rồi sau dòm ra bên ngoài, mới nhất thấy núi sông cây rừng v.v. Vậy đem ai trước thấy tim, gan liền, ruột, phổi ở vô thân thích, rồi sau mới nhất thấy những vật ở bên phía ngoài không? Nếu ko, thì ông nói: tâm ở vô thân là phi lý".
  • A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, cứ theo đuổi lý luận bên trên thì con cái hiểu: Tâm ở ngoài thân thích. Vì nếu như ở vô thân thích, sao ko thấy được những vật ở bên phía trong, tuy nhiên chỉ thấy cảnh vật bên phía ngoài. Vậy nên con cái biết tâm ở ngoài thân thích. Cũng như khuôn đèn xông ngoài căn nhà, nên chẳng sáng sủa được vô căn nhà. Nghĩa này trúng rồi, Chắn chắn không thể lỡ lầm nữa".
  • Phật căn vặn A-nan: "Cái tâm của ông, nếu như ở ngoài thân thích, thì thân thích và tâm ông ko bám dấp cùng nhau. Vậy trong khi tâm biết, thân thích nên ko biết; còn Lúc thân thích biết, thì tâm nên ko biết. Cũng như tao với những thầy Tỳ kheo, vì như thế thân thích thể không giống nhau, nên lúc tao lâu trai, những thầy ko no được. Vậy ông test coi cánh tay của tao phía trên, trong khi đôi mắt (thân) ông vừa phải thấy, tâm ông đem biết ngay tắp lự không"?
  • A-Nan thưa: "Bạch Thế Tôn, trong khi con cái đôi mắt vừa phải thấy, thì tâm con cái ngay tắp lự phân biệt".
  • Phật hỏi: "Nếu đôi mắt ông vừa phải thấy, tâm ông ngay tắp lự biết, thì thân thích ông và tâm ko thể tách nhau được. Như thế thì ông nói: Tâm ở ngoài thân cũng ko phải".
  • A-Nan thưa: "Bạch Thế Tôn, theo đuổi điều Phật bác: tâm ko nên ở vô thân thích, vì như thế nó chẳng thấy được mặt mũi trong; cũng ko nên ở ngoài thân thích, vì như thế đôi mắt vừa phải thấy, tâm ngay tắp lự biết, rõ rệt tâm thân thích ko tách nhau. Cứ theo đuổi lý luận này, thì con cái hiểu: Tâm núp vô con cái mắt; tương đương con cái đôi mắt của những người đem kính, nên chỉ có thể thấy những cảnh vật bên phía ngoài, tuy nhiên ko thấy được vật mặt mũi trong".
  • Phật căn vặn A-nan: "Nếu tâm con cái núp vô con cái đôi mắt, tương đương con cái đôi mắt người đem kiếng; vậy tôi hỏi: Người đem kính trong lúc chúng ta thấy cảnh vật, chúng ta đem thấy được khuôn kính đem bại không"?
  • A-Nan thưa: "Bạch Thế Tôn, thấy được".
  • Phật hỏi: "Nếu tâm ông tương đương con cái đôi mắt người đem kính, thì vậy sao người đem kính rất có thể thấy được khuôn kính đem, còn tâm ông sao ko thấy được con cái đôi mắt của ông? Nếu tâm ông thấy được con cái đôi mắt của ông, thì con cái đôi mắt của ông trở nên rời khỏi cảnh bị thấy, nó nên ở ngoài thân thích ông mới nhất nên. Nếu thân thích, tâm ngoài nhau, thì làm thế nào đôi mắt ông vừa phải thấy, tâm ông ngay tắp lự phân biệt được? Nếu tâm ông ko thấy được con cái đôi mắt của ông, thì sao ông tỷ dụ như con cái đôi mắt người đem kiếng? Thế nên ông nói: Tâm núp vô con cái đôi mắt, như con cái đôi mắt người đem kính núp sau khuôn kiếng cũng ko phải".
  • A-Nan thưa: "Bạch Thế Tôn, giờ đây con cái nghĩ: Nhắm đôi mắt thấy tối, là tâm thấy vô thân thích (gan ruột); nhờ cửu năng khiếu, thất huyệt (các giác quan) trống không hở, nên phanh đôi mắt thấy sáng sủa là tâm thấy những cảnh vật ngoài thân thích. Chẳng biết nghĩa này còn có trúng không"?
  • Phật căn vặn Anan: "Ông nói: Nhắm đôi mắt thấy tối là thấy vô thân vậy thì Lúc ông thấy tối, cảnh tối bại đem đối trước đôi mắt ông hoặc không? Nếu khuôn tối ko đối trước đôi mắt thì ko trở nên khuôn nghĩa thấy. Còn đem đối trước đôi mắt, thì thấy tối là thấy trước, sao ông lại rằng thấy trong? Nếu ông đã cho chúng ta thấy tối là thấy vô thân thích (gan ruột) thì Lúc ở vô căn nhà tối không tồn tại khả năng chiếu sáng, ông thấy tối bại, cũng chính là thấy gan liền ruột của ông sao? Lại nữa, nếu như nhắm đôi mắt thấy tối, ông nghĩ rằng thấy vô thân thích, phanh đôi mắt thấy sáng sủa là thấy ngoài thân thích, vậy sao ông ko thấy được khuôn mặt? Cái mặt mũi ở ngoài, ông phanh đôi mắt còn ko thấy, thì Lúc nhắm đôi mắt thấy tối, làm thế nào chắc chắn rằng thấy vô thân? Nếu ông thấy được khuôn mặt mũi ông, thì con cái đôi mắt với tâm nắm vững của ông, nên ở ngoài thân thích ông. Nếu tâm và đôi mắt ở ngoài thân thích, thì nó ko nên là tâm đôi mắt của ông rồi. Nếu ông mang lại tâm, đôi mắt (ngoài thân thích ông) này cũng là ông, vậy thì ni tao thấy được mặt mũi ông, thế thì tao đó cũng là tâm, đôi mắt của ông sao? Lại nữa, trong khi con cái đôi mắt ông biết, thì thân thích ông cũng nên ko biết, Lúc thân thích ông biết, thì con cái đôi mắt ông nên ko biết (vì ông chấp nó tách nhau). Nếu ông cho tất cả nhì đều biết rõ, thì 1 mình ông nên đem nhì khuôn biết (tâm), vậy Lúc tu hành triệu chứng trái khoáy, ông tiếp tục trở nên nhì vị Phật sao? Thế nên nên biết: Ông nói: thấy tối là thấy vô thân cũng ko phải".
  • A-Nan thưa: "Bạch Thế Tôn, con cái thông thường nghe Phật dạy dỗ tứ chúng: Do tâm sinh, nên những pháp mới nhất sinh. Do những pháp sinh, cho nên vì vậy tâm mới nhất sanh. Nay con cái tâm lý, thì khuôn suy nghĩ này là tâm của con; tùy hòa hiệp nơi nào, thì tâm ngay tắp lự theo đuổi này mà đem, ko nên ở vô, ngoài và vị trí trung tâm."
  • Phật căn vặn A-nan: "Ông rằng tùy hòa hiệp nơi nào, thì tâm ngay tắp lự theo đuổi này mà có như vậy thì khuôn tâm của ông không tồn tại thiệt thể. Nếu tâm ông không tồn tại hình thể (tức là ko có) thì lấy vật gì tuy nhiên hòa hiệp? còn nó đem hình thể, thì ông test lấy tay mặt mũi tấn công qua chuyện tay trái khoáy, ông ngay tắp lự biết nhức. Vậy khuôn tâm biết nhức này, là kể từ vô thân thích chạy rời khỏi hoặc kể từ bên phía ngoài chạy vào? Nếu ông nói: nó kể từ vô thân thích chạy ra, thì trước không còn nó nên thấy gan liền ruột vô thân thích của ông. Còn nế như đó kể từ ngoài hư vô chạy vô, thì trước không còn nó nên thấy khuôn mặt mũi của ông".
  • A-Nan thưa: "Con đôi mắt thì thấy, còn khuôn tâm thì biết";
  • Phật nói: "con đôi mắt thì thấy, nghĩa bại ko phải".
  • Phật hỏi: "Nếu con cái đôi mắt thấy thì các người bị tiêu diệt, con cái đôi mắt vẫn còn đấy, sao chúng ta ko thấy vật? Nếu người bị tiêu diệt, tuy nhiên vẫn còn đấy thấy vật, thì sao gọi là kẻ chết? Lại nữa, nếu như khuôn tâm nắm vững của ông đem thiệt thể, thì mang 1 thể hoặc nhiều thể, ở từng cả thân thích ông, hay là không từng cả thân? Nếu tâm ông mang 1 thể, và ở từng cả thân thích, thì Lúc ông lấy tay tấn công test một vị trí bên trên thân thích ông, xứng đáng đáng ra thân thích đều biết rõ nhức không còn, vì như thế tâm ở từng cả thân thích và đồng tiện. Nếu cả thân thích đều biết rõ nhức, thì khuôn nhức bại đáng ra không tồn tại ở nhứt tấp tểnh nơi nào. Nếu khuôn nhức đem vị trí ở nhứt tấp tểnh, thì ông nói: cái tâm tiện và ở từng cả thân cũng ko nên. Còn rằng tâm ông có tương đối nhiều thể thì trở nên rời khỏi nhiều người; vậy khuôn này là tâm của ông? Nếu tâm ông ko ở từng thân thích thể, vậy ông mặt khác vừa phải vấp bên trên đầu, và cũng vừa phải vấp bên dưới chân, khi đó nếu như đầu biết nhức, thì chân nên ko biết, còn chân biết nhức, thì đầu nên ko biết. Nhưng thiệt tế thì, đầu và chân của ông cả nhì đều biết rõ nhức. Thế nên ông nói: tùy hòa hiệp nơi nào, thì tâm tùy từng này mà có cũng ko phải".
  • Anan bạch Phật: "Con nghe Phật cùng theo với ngài Văn Thù...Lúc luận về thật tướng (chơn tâm), Phật dạy dỗ rằng: Tâm chẳng ở vô và cũng chẳng ở ngoài. Nay con cái suy nghĩ: Nếu tâm ở vô thân thích, sao chẳng hiểu rằng mặt mũi trong? Còn rằng tâm ở ngoài, thì sao tâm lại biết đau? Như thế thì tâm Chắn chắn ở chủ yếu giữa".
  • Phật hỏi: "Ông rằng tâm ở chủ yếu giữa, vậy khuôn chính giữa là thân thích thân hoặc cảnh; nếu như ở vị trí trung tâm thân thích, thì mặt khác với ở vô thân thích, như tiếp tục rằng trước. Nghĩa là: tâm nên thấy trước tim, gan liền, ruột, phổi ở bên phía trong. Còn như ở về cảnh, thì rất có thể nêu (cái giữa) rời khỏi được, hay là không nêu rời khỏi được? Nếu ko nêu rời khỏi được, thì đồng như ko có; còn nếu như rời khỏi được, thì ko thể nhứt tấp tểnh nơi nào là vị trí trung tâm. Vì sao? Như người lấy khuôn cây cắm vị trí trung tâm, nếu như đứa ở phía đông đúc thì coi thấy cây ấy cắm ở phía tây; còn đứa ở phía phái mạnh, thì coi thấy cây ở phía bắc. Cái cây cắm nêu bại dường như không nhứt tấp tểnh nơi nào là vị trí trung tâm, thì khuôn tâm của ông cũng nên lôn lạo ko định".
  • A-Nan thưa: "Con rằng chính giữa ko nên nhì vị trí ấy. Như Phật thông thường nói: con đôi mắt so với sắc trần, sinh rời khỏi nhãn thức. Một mặt mũi con cái đôi mắt thì đem phân biệt, một phía sắc trần lại ko phân biệt, khuôn thức sinh vị trí trung tâm, bại là nơi của tâm ở".
  • Phật hỏi: Ông nói: Tâm ông sinh vị trí trung tâm căn và trần cảnh hay là không bao gồm cả nhì. Nếu bao gồm cả nhì, thì căn với cảnh lộn lạo (căn ko trở nên căn, cảnh ko trở nên cảnh; vì như thế vừa phải biết tuy nhiên cũng chính là ko biết). Song trần cảnh thì không tồn tại tri giác, còn căn lại sở hữu tri giác, nhì mặt mũi trái chiều riêng biệt không giống, vậy lấy nơi nào thực hiện thân thích. Còn như ko bao gồm cả căn và cảnh, thì tâm ko thiệt thể. Vậy lấy vật gì thực hiện chủ yếu giữa? Thế nên nên biết: Ông rằng tâm ở chủ yếu giữa cũng ko phải".
  • A-Nan thưa: "Bạch Thế Tôn, ngày trước con cái thấy Lúc Phật cùng theo với ông Đại Mục Kiền Liên, Tu Bồ đề v.v. rằng pháp, Phật đem dạy dỗ rằng: Cái tâm nắm vững phân biệt, ko ở vô thân thích, ko ở ngoài thân thích, ko ở vị trí trung tâm, ko ở nơi nào cả; ko bám vướng (vô trước) vớ cả bại gọi là tâm. Vậy ni con cái lấy khuôn không bám mắc bại thực hiện tâm, chẳng biết đem hoặc được không"?
  • Phật hỏi: "Ông nói: lấy khuôn ko bám vướng vớ cả thực hiện tâm. Vậy tôi căn vặn ông: toàn bộ những vật tượng vô trần gian này, này là hư-không, thế-giới, chim cất cánh bên trên trời, cá lội bên dưới nước v.v. Vậy những vật tượng ấy đem tuy nhiên ông ko bám vướng (trước) hoặc là ko, tuy nhiên ông ko bám mắc? Nếu những vật tượng ấy không tồn tại, thì tương đương lông rùa, sừng thỏ: nó dường như không, thời đem gì tuy nhiên bám vướng. Nếu còn tồn tại khuôn không bám mắc thì ông ko thể bảo rằng không bám vướng được. Vì vật gì không tồn tại hình tướng mạo thì ko, còn vật gì đem hình tướng mạo là đem. Nếu đem hình tướng mạo thì nên bị dính mắc. Thế nên ông nói: không bám vướng toàn bộ thực hiện tâm cũng ko nên."

    — Kinh Lăng Nghiêm đoạn Phật giảng về tâm, điều trình diễn của Thích Thiện Hoa

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Tâm sở
  • Thức

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bạn dạng xã, 1988.)
  • Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
  • Buddhism Beliefs Lưu trữ 2005-07-22 bên trên Wayback Machine
  • A View on Buddhism -- MIND AND MENTAL FACTORS Lưu trữ 2006-08-19 bên trên Wayback Machine
  • Meditation
  • Opening the Doors of Perception: Buddhism and the Mind: An Interview with Mark Epstein Lưu trữ 2006-09-28 bên trên Wayback Machine
  • Contemplation of Mind Lưu trữ 2005-09-18 bên trên Wayback Machine
  • PHẬT HỌC PHỒ THÔNG KHÓA VI - TRIẾT LÝ ĐẠO PHẬT - hoặc là ĐẠI CƯƠNG KINH LĂNG NGHIÊM -- Thích thiện Hoa Lưu trữ 2005-02-28 bên trên Wayback Machine
Bảng những chữ viết lách tắt
bo.: Bod skad བོད་སྐད་, giờ đồng hồ Tây Tạng | ja.: 日本語 giờ đồng hồ Nhật | ko.: 한국어, giờ đồng hồ Triều Tiên |
pi.: Pāli, giờ đồng hồ Pali | sa.: Sanskrit संस्कृतम्, giờ đồng hồ Phạn | zh.: 中文 chữ Hán

Tác giả

Bình luận